D̾ tvgenthaft Schıber ‧
Der tugınthafte Schꝛıber ‧
‧ Lxxxvı ‧
305


NOTA








D̾ Tvgenthaft Schrıb̾ ‧ .
1
Jn ſelıg wıb mít vıl wıplıch̾ guͤ=¬
te · gv̊t vn̄ reíne vıl ſchoͤne vn̄ he=¬
re · dıe erwelte mī h̾ze vn̄ erkos 
mī gemvͤ · dc ıch mıt truwē ır dıe=¬
ne ıemer mêre · nv toͮgt mī dıenſt mī ſtete 
mī truwe alſe kleíne · dc ıch dıe not ın dē h̾=¬
zen beweıne ·
2
ín wıl bekēnen noh wıſſen dıe ſw̾e · wıe 
mıch ır gvͤte an den ſīnen beroͮbet · rıch 
vn̄ ſelıg an froͤıden ıch w̾e · wā dc ır froͤmde 
mıch froͤıden beroͮbet · dc meht eī lachē eín 
blıken eín fruntlıches gruͤzen · mī ſende 
ſwere vıl ſanfte gebuͤſſen ·
3
b ıch ſı haſſe du mī h̾ze twīgēt · neín es 
v̾butet du mīne vıl ſere · vō d̾ mír ſoꝛ=¬
ge vn̄ kvmb̾ entſpꝛínget · dıe mv̊s ıch mī=¬
nen ıe langer ıe mere · mır ıſt du lıebe 
du gv̊te du ſchoͤne ane loͮgen · lıeb ī dem h̾=¬
zen vıl ſenfte ín den oͮgen ·
4
vr alle dıe wūne vur alle dıe ere · fur 
alle dıe froͤde des froͤlıchē meıē · gert 
ıch mır ſelbē gelīgen nıht mere · wā mít 
d̾ lıeben eín lıeplıches zweıen · wa wart 
ıe meıe ſo ſvͤze ſo gv̊t vur dıe ſw̾e · was 
froͤıde blůmē zebꝛechē da w̾e ·
5
o rıches wunſchen ſo hoh̾ gedínge · ſo 
wol gedenkē das froͤıt mıch vıl ſere · 
dc ıſt an froͤıdē mī hoͤhſte gelínge · das 
mın gedanke mıch machēt ſo h̾e · dc ıch 
dē keıſer an froͤıdē nıht fůs wolde entwı=¬
chen · ſwēne ıch gedēke an dıe vıl mīneclıchē ·
ol ím dē ſín lıeb zelıebe ergat · mích 6
hat h̾zelıeb ī h̾ze ſw̾e bꝛaht · du vıl 
lıebe an d̾ mī froͤıde ſtat · du hat and̾ſ nıht 
wan leıdes mır gedaht · lıeb vn̄ leıde · habēt 
beıde · pflıht vf mınē ſchadē · owe leıd̾ · ích 
bın beıd̾ · vb̾laden ·
7
wer nah lıebe ſchoͤne w̾bē kan · we war 
vmbe wırt d̾ lıebes nıht gew̾t · da ge=¬
ſchıht vnbılde vn̄ wūder an · ſıt er h̾ze=¬
lıebes ſchone vn̄ ebē gert · ſol v̾derbē · reh=¬
tes w̾ben · vn̄ vnrehtes nıht · we dē wıbē · 
vō d̾ lıbē · dc geſchıht ·
8
ıt du mīne ſınne blendē kan · dc be¬
kēne ıch wol mī ſın ıſt zeblínt · du 
vıl lıebe lat mıch da nıht an · deſ bın ıch 
voꝛ lıebe tvmb als eín kínt · ſín wıl endē 
noh erwendē · ſende ſoꝛge an mır · ıch mv̊ſ 
ſt̾ben · ald erw̾ben · heıl an ır ·






W¬ e wc ſpꝛıche ıch tvmb̾ dc 
9
ch ſtırbe an dıen beſtē froͤıdē mın · ſın enſcheı=¬
de vō dem h̾zeleıde mıch · ſol du not nıht 
wol eín ſt̾ben ſín · wc koͤnde an dē tot d̾ 
not gelıchē ſıch · nv behvͤte dur ır gvͤte · 
mıch voꝛ dırre not · du ſo noͤtet · vn̄ toͤtet · 
als der tot ·
10
ı ıſt mır alzelıeb dc ıſt eín not · dív 
mıch haſſet al zeſere manıgu zıt · wırt 
es m̾e owe dc ıſt d̾ tot · mag ıch tvmb̾ lazē 
nıht dē tvmbē ſtrît · neín ıch nıem̾ · ıch 
wıl ıem̾ · ır genadē gern · vn̄ vndulde 
dur ır hulde gar enbern ·
11
īne wc ſo ture dc mā ſı mít gv̊te
nıht kvnde v̾gelden · nv lat ſı ſıch vī¬
dē vıl dıke ın dē mv̊te · der wol ſtat zeſchel=¬
dē · ſı ıſt woꝛdē ſo geıle · ſw̾ ſıch ır wıl níetē ·
dē ıſt ſı veıle · kā er hohe mıetē · bı ſelhē 
meıle wıls ab̾ nv gebıetē ·
12
īne wc ır frunden zeh̾te · ze here · ze
ſtrenge aller dínge · dıe da wılēt wa=¬
ren · eın hǒbt aller ır ere · dıe wıgt ſı ſo 
rınge · ſtete vn̄ truwe dıe ſmehet ſı ſere ·
des kvmt ſı ī ruwe · wc ıſt deſ nv m̾e · ır 
ſıtte nvwe benemēt ır alle ır ere ·13
īne ıſt ır gewaldeſ hın hınd̾ gedꝛūgē ·
geneıget ır erē · dıe ſı da wolde twín=¬
gen · dıe ſīt vnbetwūgē · dıe hohē dıe he=¬
ren · dıe hat ſı gebvndē · nv hant ſı ſıch dıen 
bandē vaſte vs entwūden · mít h̾zen 
mıt handē · wıl ſı eınē wūden d̾ kan dc 
wol anden ·
14
o ſı ır ſpıl geſellē begvnde · v̾keren ·
do wart ſı bekrenket · an dē alle ır 
ere ſtv̊nt zaller ſtvnde · wıe ſı den nv 
wēket · ır ſtrıke dıe bvndē · verre vn̄ wı=¬
tē · dc ır nıht kvndē · dıe ſtarkē geſtrı=¬
ten nv ıſt ſı vb̾ wūden · geleıt an dıe ſı=¬
⁋ ten ·
15
mīne ſıch laſſe · v̾leıtē mít gv̊te · neī 
es ıſt vnmīne du v̾t ī v̄maze mıt wākē=¬
dē mv̊te · der ſten ıch zevare vn̄ pſe ſı 
kleıne · mīne du klare du ſvͤze vn̄ du 
reıne · du ıſt zware vꝛı voꝛ allē meíne ·
NOTA


NOTA







16
v̊tē wıb wol uch der erē · ſwar ır went 
mıt gvͤte kerē · da ıſt níemā alſe gv̊t ·
nv ıſt des not dc uwer gvͤte · voꝛ vnfroͤıdē 
vns behvͤte · wır ſín anders vnbehv̊t · ſoꝛge 
ſtrıtet ſere · trurē mıchels m̾e wıe ſı froͤıdē 
vns behern · dc ſol uwer gvͤte wern ·17
r vıl ſelderıchē frowē · lat vns gruͤzen an 
uch ſchowē · lachent gv̊tē frunden ſo · dc ſı 
mít u lachē mvͤſſen · uwer lachelıches gruͤ=¬
zen · machet ſendu h̾zen fro · wıe ſpılt heı=¬
de vn̄ ǒwe · gegē des meıen tǒwe · noh bc 
mag eın ſelıg mā lachē dē ır lachent an ·
2118
eıdu gruͤzen vn̄ lachē · dc ſvlt ır dem 
mv̊te ſwachen · voꝛ v̾b̾gen daſt mī 
rât · wc frvmt lıeht̾ ſchın dē blíndē · wc 
tǒg toꝛē golt zevındē · d̾ vf golt nıht 
mv̊tes hat · gv̊tes wıbeſ hulde · goldeſ vb̾=¬
gulde · dc enzımt dekeínē zagē · níemer 
mvͤze er ſı beıagen ·
19
ol ım wc er ſeldē víndet · des eī wıb ſıh 
vnd̾wíndet · du wol kan eín wıb geſī ·
mır tv̊nt wol vō ır du mêre · ſpꝛechet dan=¬
ne wıe dē were · dē ır gvͤte wurde ſchín · vn̄ 
ır grůſ d̾ ſvͤzen · ſıt ır ſvͤzes gruͤzen · ſvͤzet 
alſe rehte wol · ſo ıſt ır troſt genadē vol ·20
ır ıſt eī wıb ī mínē mv̊te · lıeb vn̄ w̾t 
voꝛ allē gůte · d̾ ıch ıem̾ dıenē wıl · ſwíe 
ſıch endet mın gelınge · mır geheızet mín 
gedınge · vō ır lıeb̾ dínge vıl · gegē ır ſvͤzē 
guͤte · froͤít ſıch mī gemvͤte · ſam du kleınē 
vogellín · ſo ſı ſehent dē moꝛgē ſchín ·
īne ıch wıl dıch ıem̾ erē · durh dıe tv=¬
gēde d̾ du pflıgeſt · maht dv mıne fro=¬
wē lerē · mınē mv̊t da mıt geſıgeſt · mache 
vns eíne froͤıdenrıche · mıt eın and̾ wıe ge=¬
lıche · dv mıch dāne wıgeſt ·
22
īne la dıch nıht betragē · eın̾ frage d̾ 
ıch dıch · mv̊s dvr and̾ lute fragē · dıe 
hant ſo gevꝛaget mích · w̾ dv ſıſt vn̄ wc 
dv kvnneſt · ob dv mír ıht ſeldē gv̄neſt ·
das ſage vn̄ ſpꝛıch ·
23
īne ıch wıl dır ıem̾ ſíngē · ıch wıl dı=¬
ner helfe leben · maht dv mır zefru=¬
nde twıngē · dıe d̾ dv mıch haſt gegeben ·
ſo gelǒbe ıch dc dv mīne · bıſt gewaltıg 
kvnígīne · mache es alles ebē ·





F

F
24
ínne ín kan dín nıht v̾geſſen · mıt dır rī=¬
ge ıch ellu zıt · nıemā lebt alſo v̾meſſen ·
der an dır behabe den ſtrít · den dv ſtrıteſt wā 
mī frowe · dıe groze vngenade ſchowe · wc 
ſı ſoꝛge vns gıt ·
25
īne h̾eıſſe ıch ſwa man funde · eínen 
fvnt ſıch wc dc ſı mānes munt an wı=¬
bes mvnde · ſínt ſu gar voꝛ valſche vꝛî · ſwa 
ſıch zweı alſo v̾eınen · mıt ır hubſcheıt vn̄ 
dc meínē · wol da bıſt dv bı ·
26
ınt̾ dv kanſt ſwachē · dıe vıl lıehten 
lobelıchē zıt · ſvm̾lıches lachē · gar vō 
dıner krefte wuͤſte lıt · dın̾ kvnft wer ıch 
v̾zaget · wā dc noh eın ſelıg wıb mī h̾ze 
ī hohgemvͤte ıaget ·
27
elıg wıb dín ere · ıaget dc h̾ze mī ín 
hohen mv̊t · ıch froͤwe mıch deſ ſere ·
dc mā ſaget dv ſıſt ſchoͤne vn̄ gůt · díner 
gvͤte ıch níe bevant · ab̾ dın wıblıch ſchoͤ=¬
ne ıſt mır ſelıg frowe wol erkant · 28
b ın reht̾ gvͤte · mıch dín ſvͤzes mun=¬
del lachet an · ſo mv̊s mī gemvͤte · ge=¬
gen dır frowe ín hoher wırde ſtan · lache 
eın weníng roter mvnt · mír ín frundeſ 
gvͤte dc ıſt mıner froͤıde eī hoh̾ vunt ·
29
rowe míneſ h̾zē troſt alleíne · froͤıde vn̄ 
wūne mín̾ zıt · wer dín froͤıde grôs 
mín ıam̾ kleíne · dc lıeze ıch gar ane nít ·
al dín klage ıſt mír gemeíne · doh ſo mvͤt 
mıch ıem̾ ſıt · ſoꝛge du dır nahe lıt · 30
es ſolde ıch mích vꝛoͤwē alſe ſere · ıa hoͤ=¬
re ıch dıe beſtē klagē · dc mā froͤıde vnſ 
wıbē gar v̾kere · deſ mv̊ſ ıch vıl gar v̾za=¬
gen · ſıt nv trurē ıſt eī ere · ſo wıl ıch mī 
h̾ze tragē · nah dē froͤıdeloſē tagē ·
31
rowe ıch weıſ wol dc ır ſınt betwūgē ·
NOTA
NOTA
306


NOTA
NOTA
vō dıen ıvngē mít gewalt · dıe altē dıe nah 
froͤıdē rıvngē · dıe ſínt an froͤıdē balt · bı dē 
altē mag mā ívngē · bı dē ıvngē wırt mā 
alt · wan ır ſoꝛge ıſt manígvalt ·






32
s ıſt ın den walt geſvngē · dc ıch ır ge=¬
nadē klage · du mín h̾ze hat betwū=¬
gen · vn̄ noh twınget alle tage · mır ıſt ſā 
d̾ nahtegal · dv ſo vıl v̾gebne ſínget · vn̄ 
ır doh zeleſte bꝛīget · níht wan ſchaden 
ır ſvͤzer ſchal ·
33
ıb voꝛ allē gv̊ten wıbē · la mích dıne 
hulde han · bı dır moͤhte ıch vꝛo belıbē ·
ſtvͤnde es dınem wıllē an · gıb mır frowe 
hohen mv̊t · vn̄ ſenfte ſenden ſm̾zen · dē 
ıch dulde an mínē h̾zen · ach wıe ſanfte 
mínne tůt ·
34
v vıl lıebe vn̄ nıht du gv̊te · der ıch ıe 
ze frowē ıach · ſwc ıch an ſı troſtes mv̊¬
te · dc hat ſı v̾ vngemach · vn̄ ſpottet mın̾ 
klage · eẏ getoͤꝛſte ıch ſı geſcheldē · wūder 
wolt ıch an ır melden · des ıch vıl dvrch 
zuht v̾dage ·
35
as tǒgt ī dē wıldē walde · kleın̾ vogellı=¬
ne ſanc · vn̄ ır doͤne manıgvalde · wer 
ſeıt ín d̾ vůge dank · dākes ıſt ſo tǒb d̾ 
walt · ſo ıſt dc wılde walt geſınde · vō der 
wılde gar zeſwínde hubeſchem lone nıht 
geſtalt ·
36
u heıde · leıde · ıſt woꝛdē bar mā hoͤꝛet da ·
vıl manıgē ſvͤzē vogel ſang · vıl kleıde 
beıde · gruͤn gel rot vn̄ bla · d̾ meıe ın gıt deſ 
hab er dank · nv wıl eī wıb nıht troͤſtē míh ·
ſwıe d̾ ſv̄mer · manıgē kvmb̾ · wendē kan · 
doch froͤıt mī h̾ze ſeltē ſıch ·
37
v mīne · ſınne · vn̄ ǒch eın wıb mır hat 
benomē · da vō ıch mv̊s ī ſoꝛgē lebē ·
dar īne · ıch bꝛīne · vn̄ ſol mır nıht zehel=¬
fe komē · eī wıb dv mır ´´mag´´ froͤıde gebē ·
ſwıe gar ıch ſten ín ır gewalt · wıl du reı¬
ne · ſvͤze alleıne · dc ıch ır hvlde emb̾ ī kur=¬
zen ıarē wırd ıch alt ·
38
ın lachē · machē · kan ır ſvͤzeſ mundel 
rot · dc es get dvrh du ǒgē mîn · d̾ ſa=¬
chen · krachē · mv̊s dc h̾ze mín vō not · ıch 
wāde es w̾e d̾ ſvnnē ſchın · ſw̾ mır des 
nıht gelǒbē wıl · d̾ mīne ſtrale · vn̄ al ır 
kale · mıch tv̊t wūt · alſ ſı d̾ ſendē wū=¬
det vıl ·






42 39
ol dır wıbeſ guͤte · dc dv bıſt ſo gůt ·
dv nımſt hohgemuͤte vn̄ gıſt hohē 
mv̊t · wol dır hute wol dır ıem̾ mere · dv 
gıſt al der w̾lte froͤıde vn̄ ere ·
40
b ıch zeıgē kūne · wa d̾ ſpıegel ſí al 
der w̾lte wūne · wont vnſ nahe bı · ſeht 
an wıbes gvͤte ır ere beıde · wa geſach mā 
beſſer ǒgenweıde ·
41
Ch wıl wıbes ere · ſıngē vn̄ ſagē · vn̄ ır h̾=¬
zen ſere · h̾zeklıche klagē · eıne voꝛ ín al=¬
len ıch da meíne · ıch dıene allen frowē 
dvr ſı eíne ·
o wol der lıebē ſvm̾wūne dc wc · ſı d̾ 
w̾lte froͤıde gıt · ſwıe lutzel ſı míh 
froͤwen kvnne · ıe doh ſo lâſſe ıch ane 
nît · ob al du welt mít vꝛoͤıdē lebet · vn̄ 
du nahtegal ī hohem mv̊te ſínget · 
ſwıe gar ır mv̊t ın froͤıdē ſwebet · ıſt 
dc mır dv wolgetane froͤıde bꝛınget · 
an der ſo gar mın froͤıde ſtat · ſo ıſt 
doch mín froͤıde ır froͤıdē vngelıch · 
wā ſwēne ır froͤıde eın ende hat ſo bī 
ıch wıl du gůte froͤıdenrıch ·
43
ı lat mır ín den ſendē ruwē · ane allē 
troſt ze lāgē vꝛíſt · ſwıe ıch · ſı meíne 
doh mıt truwē · vıl gar ane allē valſchē 
lıſt · ſı wenet lıhte dc mır · níht en wo=¬
ne ſteteklıche ín mınē mv̊te · dc ıch ſı ſo 
lange v̾bır · dc en meínet nıht wā val=¬
ſcher lute hůte · ſı ſol dc wıſſen ſwa ıch 
bín · dc ıch ır nıht v̾geſſē kan · ſı ıſt mí=¬
nes h̾zen kunıgın · vn̄ ıch ır lobes ſte=¬
ter dıeneſt man ·
44
ı wūder reíne wol gemv̊te · kan all̾ 
dínge mâſſe han · des ſol ſı mīneklı=¬
che gůte · ǒch eíne mâſſe an mır began ·
vn̄ gebe mır eteſlíchē troſt · dc ıch vō ſē=¬
den ſoꝛgen w̾de enbunden · alſ ıch den=¬
ne wırde erloſt · ſo vꝛoͤwe ıch mıch · ír 
trôſtes zallen ſtundē · ſı troͤſte aleíne ſo 
bín ıch · an vꝛoͤıdē tot ſwıe vıl vns blv̊=¬
mē kvmet · owe wan troͤſtet ſı nv mıh ·
ſıt ır troſt mír ſo wol ze vꝛoͤıdē frvmt ·  NOTA
NOTA


NOTA




45
er keı meıſt̾ vn̄ vꝛunt ır ſıt ſo zuh=¬
te wıs · das ır vō ſchuldē da ze houe 
habent den hohſtē pꝛís · mvget ır mır rat 
vn̄ lere geben · wıe ıch mvge dē werdē w̾t 
gemachen · loſen kan ıch nıht dc ıſt d̾ nvwe 
houe ſıtte · da erwırbet mā der h̾ren gvnſt 
der frowē hulde mítte · ſon truwe ıch nıht 
dem houe gelebē · ſol ıch mıch wırdē mít 
ſo valſchen ſachē · der loſer habe ím ſínē lıſt ·
er lıege vn̄ trıegē vn̄ ſmeıche ſwas er wel=¬
le · wer er noh w̾der dāne er ıſt ín wıl fur 
war zehove níem̾ w̾den ſín geſelle ·
46
er Cawan welt ır da zehoue lob vn̄ 
ere beıagen · ſo ſol ív loſen vn̄ lıegē níe=¬
mer mıſſehagē · vn̄ ſıt aller dínge mítte · dıen 
h̾ren vn̄ wellet ǒch dc das ſı wellē · ſw̾ ſıch 
ze houe zv̊ zweííen vn̄ zv̊ geſellen nít entwelt
der get an der h̾ren rat vn̄ ıſt ín vs erwelt
ſwer dāne ır vuͦre wıder ſtrıtte · d̾ wolte ſı̄ 
geluke dankes vellen · ſwıe ıch den vogel 
vahē mag · ſo wıl ıch ın ıem̾ g̾ne vahē · gıt 
mır loſen gůt beıag · ſol mır loſē ſo wıl 
mır loſē vn̄ lıegē níem̾ tag v̾ſmahē · dıe 
altē ſpꝛuche ſagēt vns dc ſwes bꝛot mā 
eſſen wıl deſ lıet ſol mā ǒch ſíngen gerne · 
vn̄ ſpıln mít vlîſſe ſwes er ſpıl ·
47
oſen vn̄ lıegen daſt eín ſundeklıchu 
kvnſt · ſol ıch da mıtte beıagē der vꝛo=¬
wen grůs der h̾ren gvnſt · ſo weıs ıch wol 
wıe mír beſchıht · ıch geſten eht ır gena=¬
den ıemer eíne · ſolt ıch ır ſwachē vůre 
pſen vn̄ ır ſchande loben · ſo moͤhtē wıſe 
lute wenē · dc ıch wolte toben · ſo zwíualt 
h̾ze habe ıch níht · dc ıch dc ſpꝛeche das 
ıch nıht en meíne · gar ane valſch mít tru=¬
wē ſleht · ſo ſol man ſın der rede vn̄ ǒch 
des mv̊tes · es ſı der h̾re es ſı der kneht
dc ſı zímt ın beıdē wol · zer w̾lte wart 
nıe nıht ſo gůtes · mā ſol dē h̾ren g̾ne lo=¬
ben da er ze lobenne ſı · ıa en wıl ıch níe=¬
mā durh ſín bꝛot mıt wıſſende ſíner ſchā=¬
den bı · weſen bı ·
48
o ſıt eht arm vn̄ ſıt vnw̾t vn̄ komt 
zehove nıht · erſt da zehove eın wıht · 
ſwer nach dem houe nıht engıht · dıe 
wıſen meıſt̾ bꝛechent abe · dıe ſeıtē · dıe 
dem houe nıht gehellent · ſo wıſet vn̄ leı=¬
tet groſſer h̾ren meıſt̾ſchaft · dıe mıſſehellū=¬
ge ín ír hove mıt meıſt̾lıcher kraft · ſı wel=¬
lent dc mā vurder ſchabe dıe tvmbē dıe 
ır woꝛtē wıder bellent · ſı wellēt ane ſtrafē 
leben · vn̄ wellēt das mā alle ır vůrē pꝛí=¬
ſe · dar vmbe kvnnē ſı wol geben · vıl hohe 
míete · nv was tǒg dāne uwer ſlehtu wıſe ·
ſo mır eín v̾logenes ıa vō ín vıl wol v̾goltē 
wırt · ſo weıs ıch wol dc uw̾ neín ſwıe war 
es ıſt u lutzel frumē bırt ·

49
o we dem hove der ſo rehte hovelıchē ſte ·
ſo we dıen houelutē · we dıen houeh̾=¬
en we der ſanfte treıt der ſchandē laſt · vn̄ da 
bı dvnket tvgende vn̄ ere ſw̾e · ſwa dıſu beı=¬
du hant gewalt · da ıſt vıl wunnē bı · ſwa 
aber du ſchande rıhſet da ıſt der hof gar erē 
vꝛı · da wolt ıch g̾ner weſen gaſt · dāne ıchſ 
der houe h̾re ſelbe w̾e · noh weıs ıch wol wa 
truwe lebet · mıt warheıt vn̄ mít allem ír 
geſínde · dar nach mín gemvͤte ſtrebet da 
wıl ıch hín da ıch dē hof ſo wūneklıche vī=¬
de · h̾ caweín nıht enlat ív dıſe rede weſen 
zoꝛn · der hof etzel der hunē kuníg vn̄ 
uwer mv̊ter magtv̊m ıſt v̾loꝛn ·
307




308